افزایش شدید قیمت جهانی انرژی به دلیل جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران و همچنین تداوم نبرد روسیه در اوکراین، بازار جهانی سوخت را با بحرانی بی‌سابقه مواجه کرده است.
به گزارش واضح به نقل از الجزیره، کشورهای عضو گروه هفت (G7) پس از فشارهای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، موافقت کردند که ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام و دیزل را از ذخایر اضطراری خود طی چند ماه آینده آزاد کنند تا با افزایش سرسام‌آور قیمت سوخت مقابله کنند.
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و همچنین نبرد روسیه در اوکراین موجب جهش شدید در قیمت جهانی نفت و گازوئیل شده است.
حمد حسین، اقتصاددان حوزه اقلیم و کالا در موسسه کاپیتال اقتصاد (Capital Economics)، در گفتگو با الجزیره اظهار داشت: «آزادسازی اضطراری ذخایر توسط اعضای G7 فشار نزولی اندکی بر قیمت‌ها، به‌ویژه قیمت جهانی دیزل وارد خواهد کرد. با این حال، با توجه به اینکه این اقدام تنها یک راهکار موقت برای جبران کمبود عرضه است، اثرات آن کوتاه‌مدت خواهد بود.»
قیمت نفت روز پنجشنبه جهش یافت و بیش از ۴ دلار در هر بشکه افزایش ثبت کرد. همچنین بر اساس داده‌های انجمن اتومبیل آمریکا (AAA)، قیمت جهانی دیزل جمعه گذشته به حد نصاب تازه‌ای رسید و میانگین قیمت هر گالون دیزل (۳.۷۹ لیتر) از ۵.۶۱ دلار در ماه گذشته به ۶.۵۰ دلار افزایش یافت.
در بیانیه‌ای که روز پنجشنبه منتشر شد، گروه ۷ (شامل کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، بریتانیا و ایالات متحده به همراه نماینده اتحادیه اروپا) اعلام کرد که «آزادسازی قابل‌‌توجه دیزل ظرف ۲۰ روز اول» انجام خواهد شد و رایزنی‌ها برای «آزادسازی بیشتر دیزل در صورت نیاز» در روزهای آینده ادامه خواهد داشت.
آیا آزادسازی ذخایر انرژی توسط G7 بازار جهانی را تثبیت می‌کند؟در ادامه به بررسی ابعاد و جزئیات این تصمیم اضطراری می‌پردازیم:
تصمیمات و جزئیات بیانیه رسمی گروه هفت چیست؟پس از ویدیو کنفرانس رهبران G7 به ریاست امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه در روز جمعه، این گروه در بیانیه‌ای مشترک اعلام کرد: «با در نظر گرفتن تعهداتی که پیش از این ایفا شده‌اند، تعهدات خود را از طریق آزادسازی هماهنگ ۱۰۰ میلیون بشکه با همکاری آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) عملی خواهیم کرد.»
پیشتر در این هفته، فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بین‌المللی انرژی، اعلام کرده بود که اعضا حدود دو سوم از توافق ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای را آزاد کرده‌اند.
فرایند آزادسازی انرژی G7 بلافاصله آغاز شده و به مدت چهار ماه ادامه خواهد داشت که شامل عرضه عمده دیزل در ۲۰ روز نخست است. هنوز مشخص نیست هر یک از اعضای این گروه چه میزان از ذخایر نفت و دیزل خود را وارد بازار خواهند کرد.
در ادامه بیانیه آمده است: «ما طی روزهای آینده در چارچوب آژانس بین‌المللی انرژی گردهم خواهیم آمد تا در صورت نیاز، امکان آزادسازی‌های مجدد و بیشتر دیزل را بررسی کنیم.»
همچنین افزوده شد: «ما برنامه‌های تعمیر و نگهداری پالایشگاه‌های اعضای G7 را هماهنگ خواهیم کرد تا از تعطیلی همزمان ظرفیت‌ها جلوگیری شده و در صورت امکان، نرخ بهره‌برداری به صورت موقت افزایش یابد.»
علاوه بر این، گروه ۷ از کشورهای عضو خواست از اعمال محدودیت‌های صادراتی بر محصولات انرژی میان خود خودداری کنند.
اوایل این هفته، دولت ترامپ تهدید کرده بود که صادرات دیزل آمریکا را ممنوع خواهد کرد و همچنین اروپا را تحت فشار قرار داد تا ذخایر اضطراری دیزل خود را برای کاهش قیمت‌های سرسام‌آور آزاد کند.
چرا قیمت نفت و دیزل تا این حد افزایش یافته است؟قیمت جهانی انرژی به دلیل جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که صادرات انرژی از خلیج فارس را مختل کرده، به شدت افزایش یافته است. در همین حال، حملات اوکراین به تاسیسات انرژی روسیه نیز زنجیره تامین انرژی در جهان را دچار اختلال کرده است.
نیل اتکینسون، رئیس سابق بخش صنعت و بازار نفت در آژانس بین‌المللی انرژی، در گفتگو با الجزیره به سه عامل کلیدی در کاهش عرضه جهانی دیزل اشاره کرد:
اول اینکه هیچ دیزلی از خاورمیانه به سمت اروپا ارسال نمی‌شود؛ در حالی که اروپا حجم زیادی دیزل از عربستان سعودی و کویت وارد می‌کرد. دوم اینکه روسیه به دلیل حملات اوکراین به پالایشگاه‌هایش، صادرات دیزل را به‌طور کامل متوقف کرده است. سوم اینکه چین نیز دیگر دیزل صادر نمی‌کند.وی افزود: «ما در شرایطی هستیم که تقاضا نسبتاً بالا باقی مانده و به دلیل آغاز فصل برداشت محصولات کشاورزی، احتمالاً بالا خواهد ماند.»
طبق داده‌های طرح مشترک داده‌های سازمان‌ها (JODI) و سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، ایالات متحده بزرگ‌ترین تولیدکننده و صادرکننده دیزل در جهان است. این کشور سالانه حدود ۲۴۰.۵ میلیون تن دیزل تولید کرده و روزانه نزدیک به ۱.۲۶ میلیون بشکه دیزل صادر می‌کند.
روسیه دومین صادرکننده بزرگ دیزل در جهان است که روزانه ۷۸۳,۴۰۰ بشکه وارد بازار جهانی می‌کند. عربستان سعودی نیز با تولید ۵۸.۴ میلیون تن، دومین تولیدکننده بزرگ دیزل محسوب می‌شود، اما بخش عمده‌ای از آن را در داخل مصرف می‌کند.
آیا اقدام گروه ۷ باعث کاهش قیمت سوخت خواهد شد؟پس از بیانیه G7، امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه که ریاست مشترک این نشست را بر عهده داشت، گفت اقدام این گروه برای آزادسازی نفت باعث «کاهش قیمت فرآورده‌های نفتی به‌ویژه دیزل» خواهد شد.
قیمت نفت خام برنت به عنوان شاخص بین‌المللی، پس از این اعلامیه به طور موقت به زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه سقوط کرد، اما در ساعات پایانی روز دوباره به حدود ۱۰۲ دلار رسید.
نعیم اسلم، مدیر ارشد سرمایه‌گذاری در موسسه Zaye Capital Markets، به الجزیره گفت که آزادسازی انرژی توسط G7 «بسیار ضروری» بود، اما این اعلامیه صرفاً برای کاهش فشار روانی بر بازار انرژی بوده است.
وی اشاره کرد: «تغییرات ساختاری واقعی در خصوص اینکه چه کشوری چه میزان از ذخایر را آزاد می‌کند و ممنوعیت‌ها در کجا لغو می‌شوند، همچنان مؤلفه مهمی برای بازار است.»
اسلم افزود تا یکشنبه شب و پیش از بازگشایی بازارها، فشار بر قیمت‌ها کاهش خواهد یافت، «اما با ورود به صبح دوشنبه… احتمالاً شاهد بازگشت روند صعودی قیمت‌ها در بازار خواهیم بود.»
اتکینسون، کارشناس حوزه انرژی، معتقد است آزادسازی سوخت توسط G7 اقدامی مثبت است اما «مشکل بنیادی را که همان پایین‌تر بودن عرضه جهانی از حد نرمال است، حل نمی‌کند.»
وی در ادامه گفت: «هفت ماه پس از آغاز این جنگ در خاورمیانه، ما همچنان در شرایطی هستیم که عرضه جهانی نفت خام و فرآورده‌های نفتی بسیار کمتر از سطح پیش از جنگ است.»
وی اضافه کرد: «در حال حاضر تمرکز بر مصرف‌کنندگان نهایی فرآورده‌ها به ویژه دیزل است که موضوع اصلی بحث امروز ماست.»
مواضع و اظهارات دونالد ترامپ درباره بحران دیزلجهش شدید قیمت دیزل به منبع تنش بزرگی برای دولت ترامپ و جمهوری‌خواهان تبدیل شده است، زیرا آن‌ها نگرانند که این موضوع باعث از دست رفتن آرا در انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر شود.
هفته گذشته، ترامپ به اوکراین فشار آورد تا حملات خود به تاسیسات دیزل روسیه را در طول جنگ متوقف کند.
سپس در روز پنجشنبه، رئیس‌جمهور آمریکا اندکی پس از آنکه اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری از اروپا خواست فوراً از ذخایر خود استفاده کند، به خبرنگاران گفت دولت او «ممکن است» از کشورهای اروپایی بخواهد ذخایر دیزل خود را آزاد کنند.
ترامپ همچنین تهدید کرد در صورتی که اروپا ذخایر اضطراری دیزل را آزاد نکند، صادرات دیزل آمریکا را ممنوع خواهد کرد.
اما روز جمعه ترامپ در کاخ سفید اعلام کرد واشنگتن ممنوعیت صادرات دیزل را اعمال نخواهد کرد و مدعی شد این طرح هرگز به‌طور جدی مطرح نبوده است.
ترامپ گفت: «اروپا دیزل زیادی دارد و مشارکت عظیمی در سطح جهانی خواهد داشت و ما نیز همین کار را خواهیم کرد. ما قصد اعمال ممنوعیت صادرات را نداریم و آنچه را که باید انجام دهیم اجرا می‌کنیم.»
فریدریش شنایدر، پژوهشگر ارشد شورای خاورمیانه در امور جهانی، روز جمعه به الجزیره گفت: «ترامپ از عبور قیمت دیزل از مرز ۶ دلار ترسان است؛ چرا که این قیمت رشد ۷۰ درصدی را نسبت به زمان پیش از آغاز جنگ نشان می‌دهد. این وضعیت با توجه به رسیدن ذخایر دیزل آمریکا به پایین‌ترین سطح فصلی خود از زمان ثبت آمار در سال ۱۹۸۲، احتمالاً وخیم‌تر خواهد شد.»
وی افزود: «بنابراین اگر به دلیل جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران دیزل کافی تولید نشود و ذخایر نیز مصرف شده باشند، تنها راه برای تزریق دیزل بیشتر به بازار آمریکا، کاهش صادرات خواهد بود.»
پس از بیانیه G7، ترامپ در شبکه اجتماعی خود (Truth Social) نوشت: «اروپا موافقت کرد مقدار عظیمی از ذخایر پر دیزل خود را آزاد کند. این روند بلافاصله آغاز خواهد شد.»
همچنین دو منبع آگاه به خبرگزاری رویترز گفتند کاخ سفید در حال آماده‌سازی یک فرمان اجرایی برای مقابله با قیمت‌های بی‌سابقه دیزل است که ممکن است اوایل هفته آینده رونمایی شود.
شنایدر تاکید کرد که کشورها نگران قیمت بالای انرژی هستند زیرا دیزل و بنزین نقش‌های متفاوتی در اقتصاد ایفا می‌کنند.
وی افزود: «بنزین سوخت خودروهای شخصی است، اما دیزل سوخت کامیون‌ها، قطارهای باری، کشتی‌ها، تراکتورها، کمباین‌ها، ماشین‌آلات ساختمانی، تجهیزات معدن و ژنراتورهای اضطراری را تامین می‌کند. این یعنی بنزین بیشتر توسط مصرف‌کنندگان خرد و دیزل عمدتاً توسط تولیدکنندگان استفاده می‌شود؛ در نتیجه شوک قیمت دیزل به قیمت تقریباً همه کالاها از جمله مواد غذایی، مصالح ساختمانی و هر کالایی که با کامیون حمل می‌شود سرایت می‌کند.»
کشاورزان با دو فشار همزمان روبرو هستند زیرا قیمت دیزل همزمان با قیمت کودهای شیمیایی افزایش یافته و بسته شدن تنگه هرمز قیمت هر دو را بالا برده است.
او در پایان خاطرنشان کرد: «بنابراین افزایش قیمت دیزل مانند مالیات بر تولید و لجستیک عمل می‌کند، در حالی که بنزین مستقیماً مصرف‌کننده را جریمه می‌کند. افزایش قیمت دیزل با افزایش تورم و در عین حال کاهش سودآوری در بخش‌های حمل‌ونقل و کشاورزی، خطر رکود تورمی (Stagflation) را افزایش می‌دهد؛ امری که باعث می‌شود بانک‌های مرکزی میان کاهش نرخ بهره (برای کمک به تولیدکنندگان) و افزایش نرخ بهره (برای کنترل تورم) در بلاتکلیفی و دو راهی قرار گیرند.»
