بر اساس تحقیقات جدید، یک اختلال عصبی-تکاملی شایع می‌تواند با افزایش خطر ابتلا به زوال عقل (Dementia) مرتبط باشد. پژوهشی که توسط دانشکده پزشکی دانشگاه پیتسبورگ بر روی بیش از ۱۸۷,۰۰۰ فرد ۵۰ ساله و بالاتر انجام شده، نشان می‌دهد که اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) با افزایش چشمگیر خطر ابتلا به زوال عقل یا اختلال شناختی خفیف (MCI) همراه است.
به گزارش واضح به نقل از Fox News، این مطالعه مشاهداتی به بررسی پرونده‌های الکترونیک سلامت و اطلاعات ژنتیکی شرکت‌کنندگان حاضر در برنامه تحقیقاتی All of Us وابسته به موسسات ملی بهداشت آمریکا پرداخته است. در این بررسی، اختلال شناختی در ۶.۷ درصد از افراد مبتلا به ADHD مشاهده شد، در حالی که این میزان در افراد بدون این اختلال ۳.۴ درصد بود که تقریباً دو برابر را نشان می‌دهد. همچنین پس از تعدیل متغیرهایی مانند سن، جنسیت و سایر شرایط پزشکی، مشخص شد افراد مبتلا به بیش‌فعالی بیش از ۴ برابر بیشتر در معرض خطر زوال عقل قرار دارند.
ارتباط ژنتیک و پرونده‌های پزشکی در تشخیص خطر آلزایمر و بیشفعالیمحققان تاکید کرده‌اند این یافته‌ها که در مجله علمی JAMA Psychiatry به چاپ رسیده است، تنها یک ارتباط را نشان می‌دهند و نمی‌توانند اثبات کنند که ADHD مستقیماً علت ایجاد زوال عقل است. دکتر تاریک پاسکوال (Tharick A. Pascoal)، دانشیار روانپزشکی و نورولوژی دانشگاه پیتسبورگ و نویسنده ارشد این مقاله، اظهار داشت: «این نتایج ثابت نمی‌کند که بیش‌فعالی باعث زوال عقل می‌شود، اما مشاهده الگویی یکسان و مستقل در پرونده‌های پزشکی و ژنتیک افراد، اطمینان ما را بیشتر می‌کند که این ارتباط صرفاً یک خطای تشخیصی نیست. در واقع دو نوع مدرک متفاوت به یک مسیر اشاره می‌کنند.»
از سوی دیگر، شرکت‌کنندگانی که بیشترین استعداد ژنتیکی برای ADHD را داشتند، ۳۵ درصد بیشتر از افرادی با کمترین استعداد ژنتیکی، در معرض خطر ابتلا به زوال عقل بودند. گیلرمه باور-نگرینی (Guilherme Bauer-Negrini)، همکار پژوهشگر در حوزه داده‌های زیست‌طب دانشگاه پیتسبورگ، افزود: «تحلیل داده‌های ژنتیکی در کنار پرونده‌های پزشکی چندساله به ما اجازه می‌دهد الگوهایی را کشف کنیم که در مطالعات کوچک‌تر قابل مشاهده نیستند. با این داده‌ها می‌توانیم عوامل موثر بر کاهش شناختی را بررسی کرده و راهکارهایی برای پیر شدن سالم‌تر مغز پیدا کنیم.»
چرا افراد مبتلا به ADHD بیشتر در معرض اختلالات شناختی هستند؟دکتر الیزابت لاندسفرک (Dr. Elizabeth Landsverk)، متخصص طب سالمندی و زوال عقل با بیش از ۲۰ سال تجربه درمان بیماران مبتلا به آلزایمر، توضیح می‌دهد که افراد مبتلا به ADHD ممکن است در برنامه‌ریزی و سازماندهی امور روزمره با چالش‌های بیشتری روبرو شوند که همین امر می‌تواند در افزایش خطر اختلال شناختی نقش داشته باشد.
او اشاره کرد که مدیریت مسائل بهداشتی و مراجعه منظم به پزشک برای این افراد دشوارتر است. طبق یافته‌های مطالعه، استفاده از خدمات و منابع درمانی در افراد مبتلا به بیش‌فعالی ۲۰ درصد بیشتر بوده است. دکتر لاندسفرک افزود: «پیگیری امور درمانی و بیمه پیچیده است و اگر فردی در تمرکز و انجام کارها مشکل داشته باشد، ممکن است نتواند خدمات پزشکی لازم را دریافت کند، فشار خون خود را کنترل کند یا به موقع به پزشک مراجعه نماید. بنابراین قطعاً یک همبستگی در این میان وجود دارد.»
تفاوت بین علائم ADHD و زوال عقل در سنین بالابه گفته دکتر لاندسفرک، تشخیص و تفکیک میان علائم ADHD و کاهش توانایی شناختی به دلیل همپوشانی برخی نشانه‌ها می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. فراموش کردن علت ورود به یک اتاق، گم کردن کلیدها یا فراموشی نام یک بازیگر از علائم مشابهی است که می‌تواند در هر دو حالت دیده شود.
این متخصص تاکید می‌کند زمانی باید نگران شد که فرد در انجام وظایف روزمره زندگی دچار مشکل شود؛ مانند عدم توانایی در پرداخت قبوض، مدیریت نادرست داروها، فراموش کردن قرار ملاقات‌ها یا خلف وعده‌های مکرر. همچنین تغییرات ناگهانی در قضاوت، خلق‌وخو یا رفتارهای اجتماعی بیشتر نشان‌دهنده بروز زوال عقل است تا اختلال بیش‌فعالی.
راهکارهای کلیدی برای کاهش خطر زوال عقل و حفظ سلامت مغزاگرچه این پژوهش ارتباط میان ADHD و آزردگی‌های شناختی را نشان می‌دهد، اما دکتر لاندسفرک تاکید می‌کند که اصلاح سبک زندگی می‌تواند نقش پررنگی در کاهش خطر زوال عقل ایفا کند. مهم‌ترین عوامل قابل اصلاح برای حفظ سلامت مغز عبارتند از:
حفظ وزن مناسب و سالم پرهیز از مصرف سیگار و نوشیدنی‌های الکلی داشتن فعالیت بدنی منظم (حداقل ۳۰ دقیقه ورزش روزانه) کنترل دقیق فشار خون، کلسترول و بیماری دیابت پیروی از رژیم غذایی سالم و عمدتاً مبتنی بر گیاهانورزش و فعالیت بدنی علاوه بر بهبود سلامت عمومی، به افزایش تمرکز و بهبود خلق‌وخو نیز کمک شایانی می‌کند. در نهایت توصیه می‌شود هر فردی که با مشکلات مداوم در حافظه، تمرکز، سازماندهی یا مدیریت کارهای روزمره مواجه است، حتماً برای ارزیابی تخصصی به پزشک مراجعه کند.
