غذاها و نوشیدنیهای بدون قند ممکن است به تناسب اندام و کاهش وزن شما کمک کنند، اما این جایگزینها ممکن است هزینههای سنگینی برای سلامت مغز شما داشته باشند.
به گزارش واضح به نقل از New York Post، پژوهش جدیدی از دانشگاه سائوپائولو در برزیل نشان میدهد که شیرینکنندههای مصنوعی میتوانند زوال شناختی مغز را سرعت ببخشند. در این میان، دو گروه از افراد از جمله بیماران دیابتی (که بیش از ۴۰ میلیون نفر در آمریکا را شامل میشوند) با بیشترین خطرات روبهرو هستند.
دکتر کلودیا کیمی سوئموتو، نویسنده این مطالعه، در یک بیانیه مطبوعاتی اعلام کرد: «شیرینکنندههای کمکالری یا بدون کالری اغلب به عنوان یک جایگزین سالم برای شکر دیده میشوند، اما یافتههای ما نشان میدهد که برخی از این شیرینکنندهها میتوانند به مرور زمان اثرات منفی بر سلامت مغز داشته باشند.»
شناسایی ۶ شیرینکننده خطرناک برای سلامت مغزپژوهشگران در این تحقیق روی هفت شیرینکننده پرطرفدار و رایج تمرکز کردند: آسپارتام، ساکارین، آسسولفام پتاسیم (Acesulfame K)، اریتریتول، زایلیتول، سوربیتول و تاگاتوز.
این مواد معمولاً به محصولات فوقفرآوریشده اضافه میشوند که به عنوان فرآوردههای کمکالری در بازار به فروش میرسند. همچنین بسیاری از آنها به صورت جداگانه برای استفاده در قهوه، چای، آشپزی و شیرینیپزی عرضه میشوند.
به عنوان مثال، آسپارتام در محصولاتی مانند کوکاکولای رژیمی، پپسی رژیمی و برخی آدامسهای بدون قند یافت میشود. آسسولفام پتاسیم معمولاً در نوشیدنیهای رژیمی و محصولات کمکالری استفاده میشود، در حالی که اریتریتول یکی از پایه های اصلی در بسیاری از غذاهای رژیم کتو و کمکربوهیدرات است. ساکارین نیز ماده اصلی تشکیلدهنده شیرینکنندههای تجاری مانند Sweet’N Low است.
در این مطالعه، شش مورد از این شیرینکنندهها با افت سریعتر عملکرد ذهنی کلی — بهویژه معیارهای مربوط به حافظه — مرتبط بودند. نکته قابل توجه این است که تاگاتوز تنها ماده بررسیشده در این پژوهش بود که با زوال سریعتر مغز ارتباطی نداشت.
نتایج یک مطالعه ۸ ساله روی ۱۳ هزار نفرسوئموتو و همکارانش نزدیک به ۱۳,۰۰۰ فرد ۵۲ ساله ساکن سراسر برزیل را به مدت هشت سال تحت نظر قرار دادند. شرکتکنندگان بر اساس میزان مصرف کل شیرینکنندههای گزارششده به سه گروه تقسیم شدند. گروهی با کمترین میزان مصرف، به طور متوسط روزانه حدود ۲۰ میلیگرم شیرینکننده مصرف میکردند، در حالی که گروه با بیشترین میزان مصرف، به طور متوسط روزانه ۱۹۱ میلیگرم مصرف داشتند.
در طول این پژوهش، شرکتکنندگان در سلسله تستهایی برای ارزیابی عملکرد ذهنی شرکت کردند که مواردی مانند سرعت به یادآوری کلمات، استفاده از حافظه کوتاه مدت و سرعت پردازش اطلاعات را اندازهگیری میکرد.
نتایج چه بود؟ افرادی که بیشترین میزان شیرینکننده مصنوعی را مصرف میکردند، ۶۲ درصد افت سریعتری را در عملکرد ذهنی طی این مطالعه هشت ساله نسبت به افرادی که کمترین میزان را مصرف میکردند، تجربه کردند — حتی پس از در نظر گرفتن عواملی که بر سلامت مغز تاثیر میگذارند، مانند سن، جنسیت، فشار خون بالا و بیماریهای قلبی.
نویسندگان این مطالعه برآورد کردند که این شکاف عملکردی، معادل حدود ۱.۶ سال پیری زودرس مغز است.
تأثیر شیرینکنندههای مصنوعی بر گروههای سنتی مختلف و بیماران دیابتیگروه میانی که مصرف متوسطی از شیرینکنندهها داشتند نیز در امان نماندند؛ مهارتهای تفکر و حافظه آنها ۳۵ درصد سریعتر از گروه با کمترین میزان مصرف دچار افت شد. پژوهشگران تخمین زدند که این شکاف معادل حدود ۱.۳ سال پیری اضافی برای مغز است.
این اثرات برای همه یکسان نبود. افراد بزرگسال زیر ۶۰ سال که بیشترین میزان شیرینکننده را مصرف میکردند، در مقایسه با کسانی که کمترین میزان را مصرف میکردند، شاهد افت سریعتر در روانپریشی کلامی و عملکرد ذهنی کلی بودند. با این حال، پژوهشگران الگوی مشابهی را در میان شرکتکنندگان مسنتر پیدا نکردند.
همچنین این ارتباط در میان افراد مبتلا به دیابت قویتر بود؛ زیرا ممکن است این افراد اتکای بیشتری به جایگزینهای قند داشته باشند، چرا که اغلب به آنها توصیه میشود مصرف غذاها و نوشیدنیهایی را که باعث افزایش قند خون میشوند، محدود کنند.
سوئموتو گفت: «اگرچه ما پیوندهایی با زوال شناختی هم برای افراد میانسال مبتلا به دیابت و هم افراد غیردیابتی پیدا کردیم، اما افراد مبتلا به دیابت احتمال بیشتری دارد که از شیرینکنندههای مصنوعی به عنوان جایگزین قند استفاده کنند.»
این یافته بهویژه از آن جهت حائز اهمیت است که حدود ۴۰.۱ میلیون آمریکایی به دیابت مبتلا هستند — یعنی تقریباً ۱ نفر از هر ۸ نفر در سراسر این کشور.
محدودیتهای پژوهش و نیاز به تحقیقات بیشتربا این حال، هنوز برای دور ریختن بستههای شیرینکننده خود عجله نکنید. این مطالعه دارای چند محدودیت مهم بود. نخست اینکه پژوهشگران تمام شیرینکنندههای مصنوعی موجود در بازار را بررسی نکردند، به این معنی که یافتهها را نمیتوان به همه جایگزینهای قند تعمیم داد.
همچنین اطلاعات تغذیهای که تیم پژوهشی جمعآوری کرد به حافظه خود شرکتکنندگان متکی بود که ممکن است همیشه کاملاً دقیق نباشد. علاوه بر این، از آنجا که این مطالعه از نوع مشاهداتی بود، پژوهشگران تنها توانستند ارتباط میان مصرف بالاتر شیرینکننده و زوال ذهنی سریعتر را شناسایی کنند — نه اینکه اثبات کنند خود شیرینکنندهها باعث این تغییرات شدهاند.
سوئموتو گفت: «تحقیقات بیشتری برای تایید یافتههای ما و بررسی اینکه آیا سایر جایگزینهای قند مانند سس سیب، عسل، شربت افرا یا شکر نارگیل میتوانند جایگزینهای موثری باشند، مورد نیاز است.»
افزایش مصرف شیرینکنندهها و نگرانی برای آینده سلامت جامعهدر حال حاضر، این مطالعه به بحثهای فزاینده درباره اینکه چگونه انتخابهای ما در فروشگاههای مواد غذایی میتواند بر تیزهوشی و حافظه ما در آینده تاثیر بگذارد، دامن میزند.
این پرسش بهویژه از آن رو اهمیت مییابد که حدود ۱ نفر از هر ۱۰ بزرگسال ۴۵ ساله و بالاتر در آمریکا، بدتر شدن مشکلات حافظه را گزارش میکنند؛ موضوعی که نگرانیها را درباره عواملی که ممکن است در طول زمان به تغییرات تفکر منجر شوند، افزایش داده است.
اما جایگزینهای قند به این زودیها از سبد غذایی حذف نخواهند شد. با توجه به اینکه مردم به دنبال راههایی برای کاهش دریافت کالری هستند و شرکتهای غذایی نیز محصولات خود را برای پاسخگویی به این تقاضاها بازفرآوری میکنند، استفاده از شیرینکنندههای مصنوعی همچنان در حال افزایش است. امروزه این جایگزینها در زنجیره غذایی مدرن همهگیر شدهاند و حدود ۴۰ درصد از مردم در ایالات متحده به طور منظم آنها را مصرف میکنند.
