وزارت دادگستری ایالات متحده طی سالهای اخیر تمام توان خود را به کار بست تا تجارت عظیم و چند میلیارد دلاری تبلیغات گوگل (Google) را از طریق دو شکایت جداگانه ضدانحصار (Antitrust) متلاشی و تجزیه کند؛ نخستین پرونده در سال ۲۰۲۰ با تمرکز بر انحصارطلبی گوگل در بازار جستجو به جریان افتاد و پرونده دوم در سال ۲۰۲۳ بهطور خاص حوزه فناوری تبلیغات (Ad-Tech) این شرکت را هدف قرار داد. در هر دو دادرسی، استدلال نهادهای قضایی این بود که تسلط بلامنازع این غول جستجو بر چرخه اقتصاد تبلیغات دیجیتال، مصداق بارز یک انحصار غیرقانونی به شمار میرود.
به گزارش واضح به نقل از تککرانچ (TechCrunch)، دادگاهها در هر دو پرونده تا حد زیادی جانب دولت را گرفتند. در سال ۲۰۲۴، دادگاه صراحتاً حکم داد که تجارت جستجوی گوگل، از جمله بخش به شدت سودآور تبلیغات جستجو (Search Ads)، یک انحصار غیرقانونی است و اعلام کرد این کمپانی بزرگ با «سوءاستفاده از قدرت انحصاری خود» بر صنعت جستجو و تبلیغات اینترنتی سلطه پیدا کرده است. در آوریل گذشته نیز دادگاه دوم که بهطور متمرکز به پرونده فناوری تبلیغات اختصاص داشت، به نتیجهگیری مشابهی رسید.
سرنوشت درخواست تفکیک داراییها؛ از مرورگر کروم و اندروید تا ادتکبه دنبال صدور حکم سال ۲۰۲۴، مقامات ارشد وزارت دادگستری راهحلهای متعددی را برای تجزیه ساختار جستجوی گوگل پیشنهاد دادند که از جمله رادیکالترین آنها میتوان به واگذاری اجباری مرورگر گوگل کروم (Chrome) و سیستمعامل اندروید (Android) اشاره کرد. با این حال، در سپتامبر ۲۰۲۵، آمیت مهتا (Amit Mehta)، قاضی این پرونده، تمامی درخواستها مبنی بر تفکیک داراییها را رد و اعلام کرد گوگل میتواند مالکیت هر دو دارایی کلیدی یعنی کروم و اندروید را برای خود حفظ کند. البته او گوگل را موظف ساخت تا به قراردادهای انحصاری قرارگیری به عنوان گزینه پیشفرض پایان داده و برخی دادههای جستجو را با سایر رقبا به اشتراک بگذارد؛ تدابیری اصلاحی که گوگل در حال حاضر فرآیند تجدیدنظرخواهی علیه آنها را دنبال میکند.
همین رویکرد حقوقی در جریان بررسیهای این هفته نیز تکرار شد. بر اساس حکمی که روز چهارشنبه صادر شد، لئونی ام. برینکما (Leonie M. Brinkema)، قاضی دادگاه فدرال در حوزه قضایی شرق ویرجینیا که مسئولیت پرونده فناوری تبلیغات را عهدهدار بود، مقرر ساخت که گوگل اجازه دارد کسبوکار تبلیغاتی خود را همچنان حفظ کند. به گفته قاضی برینکما، غول موتورهای جستجو به جای مجبور شدن به فروش این بازوی درآمدزایی، ملزم خواهد بود تا رویهها و مدلهای تجاری خود را به گونهای اصلاح کند که فضا برای رقابت و رشد سایر رقبای تجاری فراهم شود. نشریه نیویورک تایمز اشاره میکند که در حکم صادره، جزئیات دقیقی درباره چگونگی و سازوکار اجرایی این اصلاحات توسط گوگل قید نشده است.
محرمانه ماندن رأی دادگاه و واکنش رسمی گوگل به پیروزی در پروندهمتن کامل و کتبی حکم قاضی برینکما به مدت ۱۴ روز مهروموم و محرمانه باقی خواهد ماند تا به وکلای طرفین پرونده فرصت داده شود بخشهای حساس و اطلاعات محرمانه تجاری را مشمول سانسور و بازنگریهای قانونی کنند. اعلام غیرقانونی بودن اقدامات گوگل در زمینه هدایت فناوری تبلیغات آنلاین به فروردین سال گذشته بازمیگردد و حکم صادرشده در هفته جاری صرفاً به تعیین راهکارهای اصلاحی و تصمیمگیری نهایی پیرامون جریمهها پرداخته است.
همانطور که انتظار میرفت، مدیران ارشد گوگل این نتیجه دادگاه را به عنوان یک دستاورد و پیروزی حقوقی بزرگ بازتاب دادند. لی-آن مولهولند (Lee-Anne Mulholland)، نایبرئیس امور مقرراتی و حقوقی گوگل، در گفتگو با رسانه تککرانچ تأکید کرد: «ما بسیار خوشحالیم که دادگاه پیشنهاد وزارت دادگستری برای تجزیه و متلاشی کردن ابزارهایی را که به کسبوکارهای کوچک در جذب مشتریان جدید و رشد اقتصادی کمک میکنند، رد کرده است.»
مکانیسمهای انحصارطلبی در اکوسیستم تبلیغات و قراردادهای پیشفرضاکوسیستم و زیرساخت تبلیغات آنلاین ساختاری بهشدت مبهم و تو در تو دارد که درک سازوکار آن برای افرادی که خارج از این صنعت هستند بسیار دشوار است. محور اصلی ادله وزارت دادگستری علیه بخش ادتک گوگل بر این پایه استوار بود که این کمپانی از شگردهای پیچیدهای استفاده کرده تا مطمئن شود موتور جستجوی گوگل به عنوان گزینه پیشفرض در تمامی گجتها و تلفنهای هوشمند سرتاسر جهان باقی میماند؛ روندی که در نهایت باعث تقویت و حاکمیت مطلق بخش تبلیغات آن نیز شده است.
طبق استدلال نهادهای قضایی دولت، گوگل برای رسیدن به این هدف توافقنامههای انحصاری متعددی را با تولیدکنندگان گوشیهای هوشمند امضا کرده بود؛ اقداماتی که سبب شد موتور جستجوی این غول تکنولوژی بخشهای عظیمی از بازار تلفن همراه را تحت کنترل خود درآورد. علاوه بر این، گوگل با اپراتورهای ارائهدهنده خدمات مخابراتی وارد قراردادهای تسهیم درآمد تبلیغاتی (Revenue Sharing) شد؛ توافقاتی سودآور که بر اساس آنها، اپراتورها در ازای تثبیت گوگل به عنوان موتور جستجوی پیشفرض، درصدی از درآمدهای کلان حاصل از تبلیغات را به دست میآوردند؛ موضوعی که موقعیت برتر و سلطه همهجانبه این کمپانی را به عنوان گزینه پیشفرض و بیرقیب در صنعت تلفنهای همراه تثبیت کرد.
